{"id":11640,"date":"2026-06-26T15:58:50","date_gmt":"2026-06-26T13:58:50","guid":{"rendered":"https:\/\/tech-biz.today\/?p=11640"},"modified":"2026-06-27T21:02:55","modified_gmt":"2026-06-27T19:02:55","slug":"inkingi-numugozi-unze-imiterere-yingengo-yimari-ya-triliyoni-7-8-frw-yu-rwanda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/2026\/06\/26\/inkingi-numugozi-unze-imiterere-yingengo-yimari-ya-triliyoni-7-8-frw-yu-rwanda\/","title":{"rendered":"Inkingi n\u2019Umugozi Unze: Imiterere y\u2019Ingengo y\u2019Imari ya Triliyoni 7.8 Frw y\u2019u Rwanda"},"content":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_row _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font=&#8221;|600|||||||&#8221; text_font_size=&#8221;13px&#8221; text_orientation=&#8221;center&#8221; custom_margin=&#8221;-25px||||false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Yusuf Murangwa, Minisitiri w\u2019Imari n\u2019Igenamigambi.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font=&#8221;||||||||&#8221; text_orientation=&#8221;left&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p><span style=\"font-size: large; color: #0060c6;\"><strong>Mu gihe Minisitiri w\u2019Imari n\u2019Igenamigambi, Yusuf Murangwa, yamamazaga ingengo y\u2019imari y\u2019igihugu ingana na Triliyoni 7,796.3 Frw mu nteko ishinga amategeko imitwe yombi, k<b data-path-to-node=\"2,0,0\" data-index-in-node=\"101\">uri uyu wa 11 Kamena,<\/b> iryo tangazo ryerekanye intambwe ikomeye mu migenamigambi y\u2019ubukungu bushingiye kuri politiki y&#8217;akarere (geostrategic economic planning). Iyi ngengo y\u2019imari yiyongeyeho 12% ku buryo bugaragara ugereranyije n\u2019iyavuguruwe y\u2019umwaka ushize, ikaba ije nk\u2019imbarutso n\u2019umusingi wa <a href=\"https:\/\/minecofinnew.prod.risa.rw\/fileadmin\/user_upload\/Minecofin\/Publications\/REPORTS\/National_Budget\/Budget_Framework_Paper\/2026-2029_Executive_Budget_Proposal\/Budget_Framework_Paper_for_FY_2026-27.pdf\" style=\"color: #0060c6;\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gahunda ya Kabiri y\u2019Igihugu yo Kwihutisha Iterambere (NST2: 2024\u20132029)<\/a>.<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Iyi miterere ikora icyarimwe nka nkingi ikumira ibibazo (structural shield) ndetse n&#8217;umusemburo w\u2019ishoramari, hagamijwe gukomeza umuvuduko ukomeye w\u2019ubukungu bw\u2019imbere mu gihugu, mu gihe birinda isoko ry\u2019u Rwanda, ikaba kure y\u2019inyanja, ku nkundura eshatu z\u2019ingutu zituruka hanze: imihandagurikire y&#8217;ingufu ku isi, ikiguzi cy\u2019umutekano mu karere, n\u2019ihindagurika ry\u2019uburyo bw\u2019ubucuruzi mpuzamahanga.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><strong>Imbaraga z\u2019Ubukungu bw\u2019Isi vs Umuvuduko w\u2019Uburezi bw\u2019Imbere mu Gihugu<\/strong><\/span><\/p>\n<p>U Rwanda rwatangiye uyu mwaka w\u2019ingengo y\u2019imari rushingiye ku muvuduko w\u2019ubukungu wasize kure uwo mu bindi bihugu byo mu karere, aho rwinjije izamuka rya zeru ry\u2019umusaruro mbanza (GDP) ryingana na <strong>9.4% mu mwaka wa 2025<\/strong>. Cyakora, gukomeza uyu muvuduko bisaba guhangana n\u2019igabanuka ry\u2019ubukungu ku rwego rw\u2019isi. Imbonerahamwe ya MINECOFIN yerekana ko izamuka ry\u2019ubukungu bw\u2019isi rizagabanuka kugeza kuri 3.1% uyu mwaka bitewe n\u2019ubushyamirane bukomeje gufata indi ntera mu Burasirazuba bwo Gutagati.<\/p>\n<p>Ukurikije ishusho y\u2019ibyago byatanzwe na <a href=\"https:\/\/assets.kpmg.com\/content\/dam\/kpmg\/ke\/pdf\/tax\/2025\/Rwanda%202025_2026%20Budget%20Brief%20.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">KPMG Rwanda National Budget Brief<\/a>, ikomanyirizwa ryose ry\u2019imihanda y\u2019ubwikorezi bw\u2019ibinure by\u2019uburyo bw\u2019ubukungu nka &#8220;Strait of Hormuz&#8221; rishobora kubura icyo bita <em>stagflation<\/em> ku isi, bishobora kugabanya izamuka ry\u2019isi kugeza kuri 2.5% no kuzamura bikomeye ihindagurika ry\u2019ibiciro ku bintu bituruka hanze. Mu gusesengura ibi bibazo mu <a href=\"https:\/\/www.mod.gov.rw\/docs-media\/news-detail\/government-presents-budget-framework-centered-on-resilience-and-inclusion\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kiganiro cya Giminisitiri cyo gushyira ahagaragara imiterere y\u2019Ingengo y\u2019Imari muri Gicurasi 2026<\/a>, Minisitiri Murangwa yagaragaje urwego rw\u2019ingamba z\u2019igihugu:<\/p>\n<p><em>\u201cUmuvuduko w&#8217;izamuka ry&#8217;ubukungu bw&#8217;u Rwanda uracyari utajegajega, nubwo hari imihindagurikire igoye iterwa n&#8217;intambara yo mu Burasirazuba bwo Gutagati, ingaruka z&#8217;iziduka ry&#8217;ikirere, ubushyamirane bwa politiki n&#8217;intambara z&#8217;ubucuruzi mu rwego mpuzamahanga, n&#8217;ibindi. Guverinoma iracyiyemeje kubungabunga umutekano n&#8217;izamuka ry&#8217;ubukungu rusange (macroeconomic stability) no guteza imbere izamuka rya bose ishora imari mu nzego z&#8217;ingenzi nka True n&#8217;ingufu, ubuhinzi, inganda, ubuzima, mby&#8217;imibereho myiza, n&#8217;uburezi.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Kugira ngo uyu muvuduko ugerweho, ingengo y\u2019imari igabanyije mu nkingi eshatu z\u2019ingenzi za NST2: <strong>Guhindura Ubukungu<\/strong> ku kigero cya 62.9% (Miliyari 4,900.9 Frw), <strong>Guhindura Imibereho y\u2019Abaturage<\/strong> ku kigero cya 21.9% (Miliyari 1,711.3 Frw), n\u2019<strong>Imiyoborere Itanga Impinduka<\/strong> ku kigero cya 15.2% (Miliyari 1,184.0 Frw).<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=&#8221;https:\/\/tech-biz.today\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Production-par-Rwanda-Fertiliser-Company-1024&#215;683.webp&#8221; title_text=&#8221;Production par Rwanda Fertiliser Company&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font=&#8221;|600|||||||&#8221; text_font_size=&#8221;13px&#8221; text_orientation=&#8221;center&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Itunganywa ry\u2019amafumbire mvaruganda muri RFC \u2013 Rwanda Fertiliser Company.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font=&#8221;||||||||&#8221; text_orientation=&#8221;left&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><strong>Kugendera ku Mugozi Unze: Nkunga ku Buhinzi n\u2019Ikizuzi cy\u2019Ibikorwaremezo<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Ikihutirwa mbere na mbere imbere mu gihugu ni ukugabanya ingaruka z\u2019izamuka ry\u2019ibiciro bituruka hanze, aho biteganyijwe ko ihindagurika ry\u2019ibiciro rizagera ku mpuzandengo ya <strong>10.4% uyu mwaka<\/strong> bitewe n\u2019izamuka ry\u2019ibiciro by\u2019ibibarurwa n\u2019ingufu n&#8217;imiti ku rwego mpuzamahanga. Gusa mu kurinda ubushobozi bw\u2019abaturage bwo guhaha, igihugu cyashyizeho nkunga itaziguye, aho cyikubye hafi kabiri inkunga ku mafumbire mvaruganda ava kuri Miliyari 39 Frw agera kuri <strong>Miliyari 64 Frw<\/strong> mu rwego rwo kwizera umusaruro w&#8217;abahinzi bacye n\u2019umutekano w\u2019ibiribwa mu gihugu.<\/p>\n<p>Muri icyo gihe, leta ihangana n\u2019ibibazo by\u2019ubwikorezi bw\u2019igihe kirekire ishora <strong>Miliyari 3,010.8 FRW<\/strong> mu bikorwa by\u2019iterambere. Ibi birimo <strong>Miliyari 474.2 FRW<\/strong> zagenewe kwihutisha imirimo yo kubaka Ikibuga cy\u2019Indege gishya Mpuzamahanga cya Kigali (NKIA) mu Bugesera, hamwe n\u2019inkunga yongerewe mu kurinda ikigo cya RwandAir ku gihombo giterwa n&#8217;ihindagurika ry&#8217;ibiciro by&#8217;amavuta y&#8217;indege.<\/p>\n<p>Nyamara, kuzana imashini zihariye n&#8217;ibyuma by\u2019ubwubatsi bwa nkazi bwa Bugesera bizagura ikinyuranyo cy\u2019ubucuruzi n&#8217;amahanga (current account deficit) kigere kuri <strong>Miliyari 2,599.5 FRW<\/strong>, icyo kibazo kikaba cyiyongereyeho <strong>igabanuka rya 31.8% ry\u2019imfashanyo zituruka ku baterankunga<\/strong>. Mu gukumira uyu mwanda w&#8217;imyenda, ingengo y\u2019imari ikurikiza gahunda nkarishye yo kugabanya amadeni n&#8217;amafaranga asohoka ifatanyije n&#8217;Ikigega Mpuzamahanga cy&#8217;Imari (IMF). Mu gushyira imbere kwifuza inguzanyo n\u2019inyungu zizwi imbere mu gihugu, leta igamije kumanura ikinyuranyo cy\u2019ingengo y\u2019imari y\u2019igihugu cy\u2019igihe kirekire kikitaba kirenze <strong>3.1% by\u2019Umusaruro Mbanza (GDP)<\/strong>.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><strong>Ubushongore bw\u2019Ingengo y\u2019Imari: Ikoreshwa ry\u2019Ikoranabuhanga n\u2019Izigama rya Leta<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Mu gutera inkunga uyu mushinga ukomeye mu gihe imfashanyo z\u2019amahanga zizaba ari 7% gusa by\u2019ingengo y\u2019imari yose (<strong>Miliyari 548.3 FRW<\/strong>), u Rwanda ruri kwagura mu buryo bukomeye uburyo bwo kwinjiza amafaranga imbere mu gihugu binyuze muli &#8220;Medium-Term Revenue Strategy (MTRS I)&#8221;. Halku kuzamura imisoro y\u2019ibanze, ikigamijwe ni ukunogza imenyekanisharisoro n\u2019imikorere iboneye binyuze mu ikoranabuhanga:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Igenzuramari ry\u2019Ikoranabuhanga:<\/strong> Guhatira ikoreshwa rya mashini z\u2019inyemezabwishyu z\u2019ikoranabuhanga (EBMs) mu nzego zose z\u2019ubucuruzi bucirritse bukoresha amafaranga mu ntoki.<\/li>\n<li><strong>Gusorera Ubucuruzi bwo Kuri Interineti:<\/strong> Gushyira mu bikorwa Iteka rya Minisitiri rishya rimenyesha ko ibigo by\u2019ikoranabuhanga n\u2019imbuga z\u2019ubucuruzi z\u2019abanyamahanga bafite inshingano zo kwiyandikisha mu misoro ya TVA mu Rwanda.<\/li>\n<li><strong>Igenzura ry\u2019Ihererekanyamafaranga ry\u2019Ibigo Bifitanye Isano (Transfer Pricing):<\/strong> Gushyira mu bikorwa <strong>Iteka rya Minisitiri No. 003\/26\/10\/TC<\/strong>, ridasubirwaho ryamenyesheje ko imigenderanire y\u2019ubucuruzi bw\u2019ibigo bifitanye isano igomba gukurikiza amategeko agenga ibiciro by\u2019isoko rusange. Mu kugabanya ingaruka ku bushabatsi, leta yazanye uburyo bwa <em>Advance Pricing Agreement (APA)<\/em> buha ibigo bikorera mu mategeko umutekano w\u2019ibiciro mbere y\u2019uko bikora.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Iri zamuka ry\u2019isoresha riri gufanywa n\u2019izigama rikomeye mu gukoresha amafaranga ya leta. Amafaranga y\u2019ibihembo by\u2019abakozi ba leta yashyiriweho umupaka binyuze mu guhagarika dushya twose tw\u2019abakozi binjira mu nzego za leta (uretse abigisha, abakozi b\u2019ubuzima n\u2019inzego z\u2019umutekano). Amafaranga akoreshwa mu ngendo z\u2019akazi hanze, imfashanyo z\u2019ingendo z\u2019indege, n\u2019amahugurwa byagabanutse cyane hashyirwa imbere inama zo kuri interineti, mu gihe leta yatangiye uburyo bwo guhahira hamwe ibikoresho by\u2019ubuzima n\u2019amafumbire mu rwego rwo kugabanya ikiguzi.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=&#8221;https:\/\/tech-biz.today\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/rwandaairport-bugesera-2-1024&#215;576.jpg&#8221; title_text=&#8221;rwandaairport bugesera&#8230;.&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font=&#8221;|600|||||||&#8221; text_font_size=&#8221;13px&#8221; text_orientation=&#8221;center&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Ishusho mbonera y\u2019Ikibuga cy\u2019Indege Mpuzamahanga cya Bugesera kiri kubakwa ubu.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.7&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font=&#8221;||||||||&#8221; text_orientation=&#8221;left&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><strong>Umusingi w&#8217;Ubusugire: Gutera Inkunga Umutekano w&#8217;Akarere<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Muri ibi bihe by\u2019ibibazo by\u2019umutekano n\u2019uhungabana rwa hato na hato ry\u2019agahenge bituruka mu gihugu cyegeranye cya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC), kubungabunga umutekano w\u2019imbere mu gihugu bifatwa nka zahabu y\u2019ubukungu rusange \u2014 ari na wo musingi utajegajega ukenewe mu gukurura ishoramari ry\u2019abanyamahanga n\u2019ubukerarugendo bw\u2019icyubahiro.<\/p>\n<p>Guhangana k\u2019u Rwanda n\u2019ibi bibazo by\u2019akarere kugaragarira mu kigero cyo kwihaza mu ngengo y\u2019imari, aho <strong>93% by\u2019ingengo y\u2019imari yose bituruka mu mutungo w\u2019imbere mu gihugu n\u2019inguzanyo zo mu gihugu<\/strong>. Ibi birinda igenzura ry\u2019imipaka n\u2019umutekano w\u2019imbere mu gihugu guhungabanywa n\u2019ihindagurika ry\u2019imfashanyo z\u2019amahanga. Byongeye kandi, leta yagennye <strong>Miliyari 224.1 FRW agenewe gusa ibikorwa byo kubungabunga amahoro (Peace Keeping Operations)<\/strong>.<\/p>\n<p>Uyu mutekano watumye urwego rw\u2019imari rwishyira ku gipimo cyo gukoresha ikoranabuhanga rigezweho. Bikuruwe n\u2019ikoreshwa rya terefone n\u2019urubuga rwa interineti muri banki, agaciro kose k\u2019ubwishyu bwa elegitoroniki ugereranyije na GDP kageze kuri <strong>199.9%<\/strong>, ibi bituma ibikorwa by\u2019ihererekanyamafaranga bigaragara neza. Muri icyo gihe, gahunda y\u2019izigama ry\u2019igihe kirekire y\u2019abari mu rwego rw\u2019ubushabatsi bw\u2019abatari mu bakozi ba leta, EjoHeza, yarenze <strong>abanyamuryango miliyoni 3 bacye baraye batanze umusanzu<\/strong>, naho Ikigo Mpuzamahanga cy\u2019Imari cya Kigali (KIFC) kimaze kwandika ibigo bishya barenze 110, bikomeza gushimangira Kigali nka kimwe mu bigo bikomeye by\u2019imari irambye muri Afurika.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: large;\"><strong>Ubutwari Bufite Intego<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Ingengo y\u2019imari y\u2019igihugu ya 2026\/27 yerekanye ko u Rwanda rwanze kuba indorerezi mu bibazo by\u2019ubukungu bw\u2019isi cyangwa ubushyamirane bw\u2019akarere. Mu guhuza hafi twe by\u2019eshatu z\u2019amafaranga yose asohoka n\u2019inkingi za NST2, guverinoma yaremye ingengo y\u2019imari ikora nk\u2019icyuma gikiza ubukungu ihungabana ryose. Mu gufasha ubuhinzi bwabwo, gukura ubwikorezi bwabwo mu menyo y\u2019ibiciro by\u2019ingufu z\u2019isi, gukumira ikwirakwizwa ry\u2019imisoro binyuze mu gushyiraho urunyfrere rw\u2019isoresha rya elegitoroniki, n\u2019ukurinda imipaka yarwo binyuze mu mutungo w\u2019imbere mu gihugu, Kigali yubatse umusingi ufite ubushobozi bwo guhindura imvuvugano z\u2019isi mo iterambere rirambye ry\u2019imbere mu gihugu. Icyerekezo cya Vision 2050 kirakomeza nta nkomyi.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mu gihe Minisitiri w\u2019Imari n\u2019Igenamigambi, Yusuf Murangwa, yamamazaga ingengo y\u2019imari y\u2019igihugu ingana na Triliyoni 7,796.3 Frw mu nteko ishinga amategeko imitwe yombi, iryo tangazo ryerekanye intambwe ikomeye mu migenamigambi y\u2019ubukungu bushingiye kuri politiki y&#8217;akarere (geostrategic economic planning). Iyi ngengo y\u2019imari yiyongeyeho 12% ku buryo bugaragara ugereranyije n\u2019iyavuguruwe y\u2019umwaka ushize, ikaba ije nk\u2019imbarutso n\u2019umusingi wa Gahunda ya Kabiri y\u2019Igihugu yo Kwihutisha Iterambere (NST2: 2024\u20132029).<\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":11629,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"googlesitekit_rrm_CAow9N_EDA:productID":"","_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[221,220,222],"tags":[857,840,655,1170,1164,1167,1169],"class_list":["post-11640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ubukungu","category-economie-2","category-uchumi","tag-economie","tag-economy","tag-finance","tag-ingengo-yimari-26-27","tag-minecofin","tag-ubukungu","tag-yussuf-murenzi","et-has-post-format-content","et_post_format-et-post-format-standard"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11640"}],"version-history":[{"count":27,"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11640\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11790,"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11640\/revisions\/11790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tech-biz.today\/rw-rw\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}