Je, Katanga Ndiyo Lengo Jipya la AFC/M23?

Wakati helikopta za Umoja wa Mataifa zilipotua katika eneo la milimani lililozungukwa na ukungu la Minembwe tarehe 24 Agosti 2026, ziliwasafirisha waangalizi wa kimataifa hadi katikati ya uwanja wa vita unaobadilika kwa kasi. Ndege hiyo iliashiria uzinduzi rasmi wa kioperesheni wa Kikosi Kilichopanuliwa cha Uhakiki wa Pamoja Plus (EJVM+), mpango wa kikanda wa usimamizi ulioundwa kuchunguza mashambulizi ya silaha, mashambulizi ya ndege zisizo na rubani (drones), na ukiukaji unaoongezeka wa usitishaji vita kote Kivu Kusini.

Ni ya kushangaza kwamba wachunguzi wa kimataifa hawakuwahi kutembelea Minembwe katika kipindi cha miaka saba ambapo milisia zilikuwa zikishambulia Banyamulenge mara kwa mara. Hivi karibuni, wakati serikali — pamoja na jeshi la Burundi, wapiganaji wa kulipwa, na FDLR — ilipopata faida dhidi ya Twirwanireho, ikirusha bomu eneo hilo kwa ndege za Sukhoi na droni za mashambulizi na kuwaua, kuwanyanyasa kingono, kuiba mali na kuiba ng’ombe kwa wakazi wa Minembwe, bado hawakujitokeza. Walikuja tu baada ya AFC/M23 kurudisha udhibiti wa eneo hilo kwa mara ya pili, kana kwamba walikuwa wakisubiri kuona nani alikuwa mwenye nguvu zaidi uwanjani. Ni ucheshi wa kupindukia. Mfululizo huu unaonyesha kwa uwazi kile ambacho sehemu za jumuiya ya kimataifa zinaonekana kuthamini katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo: madini, si watu wala mshikamano wa kijamii.

Usambazaji huo ulifuatia siku kadhaa za mazungumzo makali ya faragha nchini Uswisi kuanzia tarehe 17 Agosti hadi tarehe 21 Agosti, ambapo wajumbe kutoka serikali ya Kongo na mwavuli waasi wa Alliance Fleuve Congo — ambao unajumuisha Mouvement du 23 Mars — walitayarisha ramani rasmi ya barabara chini ya mchakato wa Doha uliopatanishwa na Qatar. Hata hivyo, wakati wanadiplomasia walipokuwa wakikamilisha ratiba za mazungumzo katika vyumba vya mikutano vya Ulaya, harakati za kijeshi mashinani zilionyesha kuwa upeo wa kimkakati wa uasi huo ulikuwa ukipanuka zaidi ya nyanda za juu za Kivu, kuelekea katikati mwa eneo lenye utajiri wa madini la Katanga.

Vita vinavyopiganwa na muungano wa Alliance Fleuve Congo (AFC)/M23 dhidi ya muungano wa serikali ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo vimebadilika na kuwa mgogoro wa kikanda wa kutumiwa (proxy conflict) wenye nyanja mbalimbali. Kwa upande mmoja, Vikosi vya Silaha vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC) vinafanya kazi kwa kushirikiana na Vikosi vya Ulinzi vya Kitaifa vya Burundi (FDNB), Mamluki (wa Marekani, Ulaya na Amerika ya Kusini), wanamgambo wa ndani wa Wazalendo, na kundi la mauaji ya kimbari la FDLR (Democratic Forces for the Liberation of Rwanda) kama nguzo kuu ya muungano huo, kufuatia kuondoka kwa SADC katika wiki za kwanza baada ya AFC/M23 kuiteka Goma. Wakabiliana nao ni vuguvugu la waasi la AFC/M23, likishirikiana na wanamgambo wa Twirwaneho wanaoendana na Banyamulenge.                                                            

Mchanganyiko huu tete umechochewa zaidi na utegemezi mkubwa wa Kinshasa kwa makampuni ya kijeshi ya kibinafsi. Chini ya makubaliano ya kandarasi ya mamilioni ya mamia ya dola yaliyounganishwa na mwanzilishi wa Blackwater Erik Prince kupitia vyombo kama vile Frontier Services Group na Vectus Global, timu za usalama za kibinafsi zimeanzisha nyayo za kioperesheni zinazoanzia vituo vya kusini mwa uchimbaji madini hadi maeneo ya maandalizi nchini Burundi na Uvira. Hapo awali, kazi zao ziliundwa kulinda uchimbaji wa shaba na kobalti nchini Katanga, hata hivyo shughuli za wakandarasi hawa zimezidi kupanuliwa hadi kusimamia lojistiki ya serikali, usaidizi wa ulinzi wa anga na mashambulizi, pamoja na shughuli za mashambulizi ya ndege zisizo na rubani (drones) kwenye milima ya juu ya Minembwe ambako zinaishi jamii za Banyamulenge.

Hali ya kijeshi ilibadilika sana mwanzoni mwa Julai 2026, wakati majeshi ya waasi yalianzisha mashambulizi makubwa ya nyanda za juu kote Kivu Kusini. Kati ya tarehe 4 na 6 Julai, vikosi vya pamoja vya Twirwaneho na AFC/M23 vilivamia Point Zero, ngome kuu ya milimani katika Wilaya ya Mwenga (sekta ya Itombwe) ambayo ilikuwa imetumika kwa muda mrefu kama kituo kikuu cha mbele cha kioperesheni kwa askari wa FARDC na FDNB ya Burundi. Walizidiwa na dhoruba za roketi kutoka milimani na mashambulizi yaliyopangwa, majeshi ya muungano wa serikali walirudi nyuma na kukabidhi uwanda wa kimkakati wa juu unaoangalia njia muhimu za biashara. Kufuatia kukamatwa kwa Point Zero, vikosi vya waasi viliendeleza faida yao katika nyanja mbili kuu, wakisukuma kuelekea magharibi kupitia maeneo ya misitu ya wilaya za Kalehe na Mwenga, wakati wakiendelea kuelekea kusini kando ya korido ya Ziwa Tanganyika kuelekea Kalemie, katika mlango wa kuelekea Mkoa wa zamani wa Katanga. Kikosi cha usalama mjini Kalemie kiliongeza tahadhari mara moja na kuweka vizuizi barabarani kufuatia hofu inayoongezeka ya wapiganaji wa AFC/M23 kujiingiza Tanganyika.

Upanuzi huu kuelekea kusini na magharibi umechochewa na kuongezeka kubwa kwa nguvu za askari waasi na vifaa vya kijeshi. Tarehe 20 Julai 2026, uongozi wa AFC/M23 uliandaa gwaride kubwa la kuhitimu masomo ya kijeshi katika ngome yao ya kihistoria ya Tchanzu katika Wilaya ya Rutshuru, wakisherehekea kuhitimu kwa makomando wapya zaidi ya tisa elfu waliofunzwa. Chini ya uongozi wa kamanda wa kijeshi wa vuguvugu hilo, Jenerali Sultani Makenga, sherehe hiyo ilionyesha vitengo vya askari wa miguu vilivyo tayari kwa vita vilivyounganishwa katika Jeshi la Mapinduzi la Kongo, na kuongeza nguvu ya muungano kuelekea makadirio ya wapiganaji mirongo ine.

Katika mtazamo wa kijeshi, mapigano katikati ya 2026 yamekuwa na sifa ya vita vya hali ya juu na mizinga iliyozunguka pande zote. FARDC imetumia ndege zisizo na rubani za CH-4 zinazotolewa na China na ndege zisizo na rubani za TAI Anka za Uturuki — zinazofanywa huduma na kuongozwa kwa usaidizi wa wakandarasi wa kigeni — ili kuanzisha mashambulizi ya mbali dhidi ya vituo vya waasi. Katika majibu, majeshi ya AFC/M23 yamepeleka ndege zisizo na rubani za Kamikaze (suicide drones) pamoja na betri za mizinga kutoka milimani bomb government.

Utulivu wa Minembwe utaenea hadi Kalemie, Kolwezi, na Lubumbashi… Lengo: kusonga mbele na kutuliza maeneo ya Fizi-Baraka, Uvira, Mwenga, Kalemie, Kolwezi, na Lubumbashi, hadi kujitolea mhanga kabisa ikiwa ni lazima.

Kwa kuunganisha wazi ulinzi wa ndani kwenye uwanda wa juu na kusonga mbele kuelekea Kalemie, Kolwezi na Lubumbashi, Nangaa aliwasilisha shinikizo kuelekea Katanga kama ngao muhimu dhidi ya mauaji ya baadaye na kama injini ya kijeshi iliyoundwa kujenga upya nchi kuanzia chini. Kujibu kile anachotaja kama militaristic posture ya Rais Félix Tshisekedi, muungano wa AFC/M23 unaonekana kujiandaa kushinikiza upande wa kusini kuelekea Katanga, hususan nikiwa mazungumzo ya Doha ya mediassion ya Qatar nchini Uswisi yatashindwa.

Chini ya harakati hii ya kijeshi kuelekea katikati mwa uchumi wa nchi kuna maslahi makubwa ya kiuchumi na mahitaji ya kimkakati ya usalama. Kwa muungano wa AFC/M23, kuendelea kuelekea kusini kutoka nyanda za Ruzizi na nyanda za juu za Kivu Kusini inatumika kukata korido za usambazaji wa FARDC, kuzunguka serikali, na kupata ushawishi wa moja kwa moja juu ya madini ya DRC nchini Katanga.

Kwa Kinshasa, upelekaji wa majeshi ya serikali pamoja na makampuni ya kijeshi ya kibinafsi na FDLR ni muhimu ili kulinda vituo vya shaba, kobalti na lithiamu vya Katanga, ambavyo vinazalisha idadi kubwa ya mapato ya serikali yanayotakiwa kuendesha shughuli za ulinzi wa taifa, na bila shaka, kutajirisha ukoo wa familia ulio mamlakani mwa RDC. Wakati majeshi ya serikali, mamluki, na makomando wa waasi wakijipanga na kufanya maneva kando ya mpaka wa Mkoa wa Tanganyika, uwezekano wa Katanga kuwa uwanja unaofuata wa vita unatishia kubadilisha uasi wa kikanda kuwa mapambano ya kuwania moja ya injini za kiuchumi za Afrika ya Kati.